Przedsiębiorca musi uzyskać wyraźną zgodę konsumenta na każdą dodatkową płatność wykraczającą poza uzgodnione wynagrodzenie za główne obowiązki wynikające z umowy. Zgoda powinna zostać uzyskana najpóźniej w chwili, gdy konsument wyraża wolę związania się umową. Nie wystarczy przyjąć, że kupujący zgodził się na płatną opcję, ponieważ nie odznaczył pola zaznaczonego wcześniej przez sklep.
Zasada wynika z art. 10 ustawy o prawach konsumenta. Dotyczy nie tylko zakupów internetowych, lecz także innych umów objętych tym przepisem. W sklepie internetowym ma znaczenie na przykład wtedy, gdy obok zamawianego produktu oferowana jest dodatkowa, odpłatna usługa.
Co oznacza dodatkowa płatność?
Punktem odniesienia jest uzgodnione wynagrodzenie za główne obowiązki przedsiębiorcy. Dodatkowa płatność to kwota wykraczająca poza to wynagrodzenie. Może wiązać się z opcją przedstawioną konsumentowi podczas zakupu, na przykład z odpłatnym pakowaniem na prezent lub dodatkowym ubezpieczeniem.
Ważne jest odróżnienie dodatkowej płatności od informacji o łącznej cenie i innych kosztach transakcji. Przedsiębiorca ma obowiązek poinformować konsumenta o należnych kosztach na zasadach właściwych dla danego rodzaju umowy. Jeśli proponuje ponadto płatną opcję wykraczającą poza uzgodnione wynagrodzenie za główne obowiązki, zastosowanie ma wymóg wyraźnej zgody na tę płatność.
O tym, czy konkretna opłata ma taki charakter, decyduje treść i sposób przedstawienia umowy oraz oferowanego świadczenia. Sama nazwa użyta przy opłacie nie zastępuje ustalenia, czego ona dotyczy.
Dlaczego domyślnie zaznaczona opcja nie wystarcza?
Wyraźna zgoda wymaga pozytywnego wyrażenia woli przez konsumenta. UOKiK wskazuje, że niedozwolone jest stosowanie z góry zaznaczonych pozycji, które mają świadczyć o zgodzie na dodatkową płatność. Przykładem podawanym przez urząd jest domyślnie zaznaczone ubezpieczenie bagażu przy zakupie biletu lotniczego.
Ten sam problem może pojawić się w koszyku sklepu, gdy płatny dodatek jest zaznaczony przed działaniem kupującego, a uniknięcie opłaty wymaga jego odznaczenia. Brak sprzeciwu wobec domyślnej opcji nie jest wówczas wyraźną zgodą, o której mówi ustawa.
Jeżeli przedsiębiorca nie uzyskał wyraźnej zgody, a jedynie założył jej istnienie przez zastosowanie domyślnej opcji, którą konsument musiał odrzucić, aby uniknąć opłaty, konsument ma prawo do zwrotu uiszczonej płatności dodatkowej.
Kiedy zgoda powinna być wyrażona?
Ustawa wskazuje najpóźniejszy moment: chwilę, w której konsument wyraża wolę związania się umową. Informacja o płatnej opcji i wyraźna zgoda na nią nie powinny więc pojawić się dopiero po tym, jak konsument złożył wiążące oświadczenie.
Przebieg zakupów internetowych może być różny: oferta i wybór dodatków mogą znajdować się na osobnych ekranach albo na jednej stronie. Znaczenie ma to, czy przed związaniem się umową konsument mógł rozpoznać dodatkowe świadczenie, jego odpłatność i wyraźnie zaakceptować płatność.
Informacja o kosztach a zgoda na płatną opcję
Przy umowach zawieranych na odległość przedsiębiorca przekazuje konsumentowi informacje o łącznej cenie lub wynagrodzeniu wraz z podatkami oraz o opłatach za transport, dostarczenie, usługi pocztowe i innych kosztach. Gdy charakter świadczenia nie pozwala rozsądnie obliczyć ceny z góry, ustawa przewiduje informację o sposobie jej obliczenia. W określonych sytuacjach, gdy wysokości opłat nie można wcześniej ustalić, konsument powinien otrzymać informację o obowiązku ich uiszczenia.
Informacja o kosztach i zgoda na dodatkową płatność pełnią różne funkcje. Pierwsza pozwala poznać warunki ekonomiczne umowy. Druga dotyczy zaakceptowania dodatkowej płatności wykraczającej poza uzgodnione wynagrodzenie za główne obowiązki przedsiębiorcy. Samo umieszczenie kwoty w zestawieniu zamówienia nie rozstrzyga jeszcze, czy uzyskano wymaganą zgodę na płatny dodatek.
Ustawa przewiduje również konsekwencję niewypełnienia obowiązków informacyjnych dotyczących dodatkowych opłat lub innych kosztów wskazanych w jej przepisach: konsument nie ponosi tych opłat i kosztów. Ciężar dowodu spełnienia obowiązków informacyjnych określonych w art. 12 spoczywa na przedsiębiorcy.
Przykład płatnego dodatku w koszyku
Sklep oferuje produkt w określonej cenie i proponuje osobno odpłatne opakowanie prezentowe. Jeżeli opakowanie jest dodatkową opcją wykraczającą poza uzgodnione wynagrodzenie za główne obowiązki sprzedawcy, konsument powinien wyraźnie zgodzić się na związaną z nim płatność najpóźniej w chwili wyrażenia woli związania się umową.
W takim przykładzie różnicę robi sposób przedstawienia wyboru. Pole pozostawione do samodzielnego zaznaczenia przez kupującego może służyć wyrażeniu zgody. Pole zaznaczone z góry, które trzeba odznaczyć, aby uniknąć opłaty, nie pozwala przyjąć istnienia wyraźnej zgody tylko dlatego, że konsument go nie zmienił.
Przykład nie rozstrzyga charakteru wszystkich opłat za opakowanie. Ocena konkretnej oferty wymaga uwzględnienia tego, co strony uzgodniły jako świadczenie główne i co dokładnie obejmuje cena.
Czy potwierdzenie obowiązku zapłaty zastępuje zgodę na dodatek?
Nie należy utożsamiać tych dwóch wymogów. Przy określonych umowach zawieranych na odległość za pomocą środków komunikacji elektronicznej przedsiębiorca ma zapewnić, aby konsument podczas składania zamówienia wyraźnie potwierdził świadomość obowiązku zapłaty. Jest to odrębna kwestia od zgody na każdą dodatkową płatność wykraczającą poza uzgodnione wynagrodzenie za główne obowiązki.
Potwierdzenie, że zamówienie wiąże się z płatnością, dotyczy zatem obowiązku zapłaty wynikającego z zamówienia. Wymóg z art. 10 odnosi się do wyraźnej zgody na dodatkową płatność. Oba zagadnienia mogą wystąpić podczas jednej transakcji.
Czy zasada dotyczy tylko sklepów internetowych?
Nie. Art. 10 znajduje zastosowanie także do umów zawieranych na odległość i poza lokalem przedsiębiorstwa, a jego zakres nie ogranicza się do handlu internetowego. Przy ocenie konkretnej transakcji trzeba jednak uwzględnić zakres ustawy oraz przewidziane w niej wyłączenia dotyczące poszczególnych rodzajów umów.
Reguła ma znaczenie zarówno przy sprzedaży towarów, jak i przy oferowaniu usług, jeśli w danym przypadku proponowana jest dodatkowa płatność objęta przepisem. Nie każda płatność występująca w związku z umową jest automatycznie dodatkową płatnością w rozumieniu art. 10.
Źródła
- Dziennik Ustaw: tekst jednolity ustawy o prawach konsumenta, poz. 1244
- UOKiK: zgoda na dodatkową płatność
- UOKiK: obowiązki informacyjne przy sprzedaży na odległość i poza lokalem
Materiał ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej, księgowej ani finansowej. Przepisy, terminy i obowiązki mogą zależeć od indywidualnej sytuacji firmy oraz aktualnego stanu prawnego. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości należy skonsultować się z odpowiednio wykwalifikowanym prawnikiem, doradcą podatkowym, księgową, księgowym lub biurem rachunkowym.
