Osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą może korzystać z części praw przewidzianych dla konsumenta także przy zakupie związanym z firmą. Warunkiem jest to, aby umowa była bezpośrednio związana z jej działalnością, ale nie miała dla niej charakteru zawodowego. Ochrona może obejmować między innymi reklamację towaru niezgodnego z umową oraz odstąpienie od niektórych umów zawartych na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa.
Co oznacza zakup związany z firmą, ale niemający charakteru zawodowego?
Ustawa o prawach konsumenta odnosi się do osoby fizycznej zawierającej umowę bezpośrednio związaną z jej działalnością gospodarczą. Jednocześnie z treści umowy musi wynikać, że nie ma ona dla tej osoby charakteru zawodowego. Przy ocenie bierze się pod uwagę w szczególności przedmiot wykonywanej działalności udostępniony w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, czyli CEIDG.
Sam związek zakupu z firmą nie przesądza więc o braku ochrony. Znaczenie ma również to, czego dotyczy dana umowa i jaki ma ona związek z zawodowym profilem działalności kupującego. Ocena dotyczy konkretnej umowy, a nie ogólnego statusu przedsiębiorcy przy każdej transakcji.
Przykładowo Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości opisuje zakup laptopa do obsługi rezerwacji i kontaktu z klientami przez osobę, która zawodowo nie zajmuje się komputerami. W takim przykładzie zakup służy działalności, lecz może nie mieć dla nabywcy charakteru zawodowego. Z kolei zakup drewna do produkcji mebli przez stolarza PARP przedstawia jako transakcję o charakterze zawodowym.
Przykłady pokazują sposób rozróżnienia, ale nie rozstrzygają automatycznie innych zakupów. Ten sam rodzaj towaru może mieć inne znaczenie dla osób wykonujących różne działalności. W razie sporu znaczenie mają okoliczności danej umowy.
Czy faktura na firmę wyklucza ochronę?
Faktura dokumentująca zakup związany z działalnością sama w sobie nie zastępuje ustawowej oceny charakteru umowy. Przepis obejmuje właśnie umowy bezpośrednio związane z działalnością gospodarczą, o ile nie mają dla danej osoby charakteru zawodowego.
Nie oznacza to jednak, że każda osoba, która poprosi o fakturę, automatycznie uzyskuje uprawnienia opisane w ustawie. Istotne pozostają zarówno status strony umowy jako osoby fizycznej, jak i związek oraz zawodowy charakter konkretnej transakcji.
Kogo obejmują te przepisy?
Omawiana regulacja dotyczy osoby fizycznej zawierającej umowę bezpośrednio związaną ze swoją działalnością gospodarczą. Nie przyznaje ona ochrony na tej podstawie każdemu podmiotowi kupującemu na potrzeby firmy. PARP wskazuje, że omawiane przepisy konsumenckie nie obejmują w ten sposób między innymi spółek handlowych, fundacji i stowarzyszeń.
Warto też odróżnić dwa rodzaje zakupów dokonywanych przez tę samą osobę. Jeżeli czynność nie jest bezpośrednio związana z jej działalnością gospodarczą lub zawodową, może ona występować jako konsument. Jeżeli zakup jest bezpośrednio związany z działalnością, znaczenie dla opisanej tu ochrony ma dodatkowo to, czy umowa ma dla niej charakter zawodowy.
Jakie uprawnienia mogą przysługiwać?
Reklamacja towaru
Przepisy o odpowiedzialności za brak zgodności towaru z umową stosuje się także do osoby fizycznej spełniającej wskazane warunki. Dotyczą one umów zobowiązujących do przeniesienia własności towaru, w tym sprzedaży. Przedsiębiorca odpowiada zasadniczo za brak zgodności istniejący w chwili dostarczenia towaru i ujawniony w ciągu dwóch lat od tej chwili, z zastrzeżeniami określonymi w ustawie.
W razie braku zgodności kupujący może żądać naprawy lub wymiany. Ustawa przewiduje również sytuacje, w których możliwe jest złożenie oświadczenia o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy. Nie każde żądanie przysługuje jednak niezależnie od okoliczności: znaczenie mają warunki wskazane w przepisach, w tym dotyczące możliwości naprawy lub wymiany.
Odrębną podstawą reklamacji może być gwarancja, jeśli została udzielona. Jej warunki wynikają z oświadczenia gwarancyjnego. Należy odróżnić ją od ustawowej odpowiedzialności za brak zgodności towaru z umową.
Odstąpienie od umowy zawartej przez internet
Osoba fizyczna spełniająca warunki ochrony może korzystać z przepisów o odstąpieniu od umowy zawartej na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa. Co do zasady termin wynosi 14 dni, ale sposób jego liczenia zależy między innymi od rodzaju umowy. Dla niektórych umów zawieranych podczas nieumówionej wizyty lub wycieczki ustawa przewiduje termin 30 dni.
Prawo odstąpienia nie jest nieograniczone. Ustawa wskazuje wyjątki dotyczące określonych umów, a ich zastosowanie zależy od ustawowych warunków. Sam zakup przez internet nie oznacza więc, że od każdej umowy można odstąpić bez podania przyczyny.
Odstąpienie od umowy zawartej na odległość i reklamacja to dwie różne instytucje. Pierwsza nie wymaga co do zasady wykazania wady, ale jest ograniczona terminem i wyjątkami. Reklamacja dotycząca niezgodności towaru z umową odnosi się do stanu lub cech towaru i podlega odrębnym zasadom.
Treści i usługi cyfrowe
Ochrona może dotyczyć również braku zgodności z umową treści cyfrowej lub usługi cyfrowej. Ustawa zawiera dla nich osobne przepisy. Ich zastosowanie zależy od rodzaju świadczenia i pozostałych warunków ustawowych; nie każdy problem z usługą należy oceniać identycznie jak wadę rzeczy ruchomej.
Czy kod PKD rozstrzyga każdą transakcję?
Przedmiot działalności ujawniony w CEIDG jest wskazany w ustawie jako istotny element oceny. Przepis używa jednak sformułowania „w szczególności”, a charakter zawodowy ma wynikać z treści umowy. Samo porównanie nazwy towaru z jednym kodem PKD nie musi więc wyczerpywać oceny wszystkich okoliczności transakcji.
Dla sprzedawcy istotne jest odróżnienie klienta będącego osobą fizyczną, która spełnia ustawowe przesłanki, od podmiotu kupującego na innych zasadach. Z kolei dla nabywcy znaczenie ma to, że ochrona dotyczy określonej umowy, a nie przyznaje mu ogólnego statusu konsumenta we wszystkich sprawach firmowych.
Czy brak ochrony konsumenckiej oznacza brak możliwości reklamacji?
Nie. Jeśli umowa ma dla osoby prowadzącej działalność charakter zawodowy albo kupującym jest inny podmiot, nie oznacza to automatycznie braku jakichkolwiek uprawnień wobec sprzedawcy. Ich podstawa i zakres mogą jednak wynikać z innych przepisów oraz z umowy. Nie należy utożsamiać ich z opisanymi wyżej szczególnymi zasadami ochrony konsumenckiej.
Źródła
- Ustawa o prawach konsumenta – tekst jednolity, Dz.U. z 2026 r. poz. 1244
- Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości – nowe zasady reklamacji i przedsiębiorcy na prawach konsumenta
Materiał ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej, księgowej ani finansowej. Przepisy, terminy i obowiązki mogą zależeć od indywidualnej sytuacji firmy oraz aktualnego stanu prawnego. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości należy skonsultować się z odpowiednio wykwalifikowanym prawnikiem, doradcą podatkowym, księgową, księgowym lub biurem rachunkowym.
