Co do zasady łączny czas kontroli prowadzonych przez jeden organ u mikroprzedsiębiorcy nie może przekroczyć 6 dni roboczych w roku kalendarzowym. Organ zwykle zawiadamia też firmę o zamiarze kontroli przed jej rozpoczęciem. Od obu zasad istnieją jednak ustawowe wyjątki, dlatego sam rozmiar firmy nie przesądza o przebiegu każdej kontroli.
Zasady te wynikają z Prawa przedsiębiorców. Limit 6 dni obowiązuje od 13 lipca 2025 r.; wcześniej wynosił 12 dni roboczych. Od 2026 r. stosowane są również przepisy określające częstotliwość części kontroli planowych według kategorii ryzyka. Opisane ograniczenia dotyczą kontroli działalności gospodarczej w zakresie wskazanym w ustawie i nie zastępują przepisów szczególnych dotyczących danego organu lub branży.
Jak liczy się limit kontroli mikroprzedsiębiorcy?
Limit dotyczy łącznego czasu wszystkich kontroli jednego organu u przedsiębiorcy w danym roku kalendarzowym. Nie jest to jeden wspólny limit dla wszystkich urzędów ani gwarancja, że każda pojedyncza kontrola zakończy się w ciągu sześciu kolejnych dni kalendarzowych. Ustawa posługuje się dniami roboczymi.
Dla porównania ogólny limit wynosi 18 dni roboczych dla małego przedsiębiorcy, 24 dla średniego i 48 dla pozostałych przedsiębiorców. O zastosowaniu odpowiedniego limitu decyduje status przedsiębiorcy w rozumieniu przepisów, a nie wyłącznie potoczna ocena wielkości firmy. Prowadzenie jednoosobowej działalności nie jest samo w sobie opisem wszystkich warunków ustawowej definicji mikroprzedsiębiorcy.
Limit nie oznacza, że organ po jego wykorzystaniu nigdy nie może prowadzić dalszych czynności. Ustawa wymienia sytuacje, w których ograniczenia czasu nie stosuje się, oraz określa odrębne przesłanki przedłużenia kontroli. Znaczenie mają podstawa prawna konkretnej kontroli i okoliczności wskazane przez organ.
Kiedy kontrola może trwać dłużej?
Prawo przedsiębiorców przewiduje wyjątki od limitu między innymi wtedy, gdy inaczej stanowią bezpośrednio stosowane przepisy prawa Unii Europejskiej lub odpowiednie umowy międzynarodowe. Wyjątek obejmuje także określone w ustawie sytuacje, w których kontrola jest niezbędna do przeciwdziałania przestępstwu albo wykroczeniu lub do zabezpieczenia dowodów jego popełnienia.
Ustawa przewiduje również szczególną możliwość przedłużenia kontroli mikroprzedsiębiorcy. Dotyczy ona sytuacji, gdy czynności w siedzibie firmy lub miejscu wykonywania działalności zostały zakończone, a pozostało jedynie gromadzenie i analizowanie dokumentów związanych z przedmiotem kontroli oraz sporządzenie protokołu. Czynności te mogą odbywać się w siedzibie organu lub zdalnie, bez zgody przedsiębiorcy. Takie przedłużenie nie może spowodować przekroczenia dwukrotności podstawowego limitu, czyli łącznie 12 dni roboczych.
Odrębne przepisy określają również inne podstawy przedłużenia oraz sytuacje, w których możliwa jest ponowna kontrola. Nie należy utożsamiać każdego z tych przypadków ze wskazanym wyżej przedłużeniem na analizę dokumentów: mają one własne warunki ustawowe.
Co powinno znaleźć się w zawiadomieniu?
Organ co do zasady doręcza zawiadomienie o zamiarze wszczęcia kontroli. Kontrola rozpoczyna się nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od doręczenia. Jeżeli w tym okresie nie zostanie wszczęta, potrzebne jest ponowne zawiadomienie. Na wniosek przedsiębiorcy kontrola może rozpocząć się przed upływem 7 dni.
W zawiadomieniu znajdują się między innymi oznaczenie organu i przedsiębiorcy oraz zakres przedmiotowy kontroli. Ustawa wymaga również wstępnej listy dokumentów i informacji, których organ oczekuje w związku z tym zakresem. Przy kontroli planowej podawana jest informacja o kategorii ryzyka.
Lista jest wstępna: w toku kontroli organ może żądać także innych dokumentów i informacji związanych z jej zakresem. Samo otrzymanie listy nie oznacza więc, że będzie ona jedynym zestawem dokumentów analizowanych w sprawie.
Kiedy zawiadomienia może nie być?
Ustawa wymienia przypadki, w których organ nie zawiadamia o zamiarze kontroli. Należą do nich między innymi niektóre kontrole wymagane przez bezpośrednio stosowane przepisy unijne oraz określone sytuacje związane z przeciwdziałaniem przestępstwom lub wykroczeniom. Szczególne zasady mogą również wynikać z przepisów dotyczących konkretnego rodzaju kontroli.
Nawet gdy zawiadomienie zostało doręczone, ustawa dopuszcza przed upływem siedmiu dni pewne czynności dotyczące pobierania próbek, oględzin lub pomiarów. Ustanawia dla nich osobne ograniczenia i wymaga sporządzenia protokołu. Nie oznacza to ogólnej możliwości rozpoczęcia każdej kontroli w dowolnym terminie.
Kontrola planowa a kategoria ryzyka
Prawo przedsiębiorców rozróżnia niską, średnią i wysoką kategorię ryzyka. Co do zasady kontrola planowa przedsiębiorcy przypisanego do niskiego ryzyka może odbywać się nie częściej niż raz na pięć lat, a przy średnim ryzyku — nie częściej niż raz na trzy lata. Przy wysokim ryzyku ustawa odnosi częstotliwość do potrzeby skutecznego stosowania przepisów i ograniczenia ryzyka nieprawidłowości.
Ograniczenia częstotliwości dotyczą kontroli planowych i mają wyjątki. Nie stosuje się ich między innymi do kontroli i analiz należących do właściwości organów Krajowej Administracji Skarbowej ani do wskazanych w ustawie kontroli jakości paliw. Nie działają też wtedy, gdy odpowiednie przepisy odrębne lub bezpośrednio stosowane przepisy unijne inaczej regulują częstotliwość kontroli.
Książka kontroli i obecność przy czynnościach
Co do zasady przedsiębiorca prowadzi i przechowuje w siedzibie książkę kontroli oraz upoważnienia i protokoły. W książce odnotowuje się organ, oznaczenie upoważnienia, zakres kontroli oraz daty jej podjęcia i zakończenia. Książka może mieć postać papierową, także jako zbiór dokumentów, albo elektroniczną.
W książce papierowej wpisów dokonuje kontrolujący, a w elektronicznej — przedsiębiorca. Po wszczęciu kontroli książkę co do zasady okazuje się niezwłocznie. Wersję elektroniczną można udostępnić na urządzeniu pozwalającym zapoznać się z jej treścią albo poprzez odpowiednio poświadczone wydruki. Ustawa przewiduje wyjątek, gdy okazanie jest niemożliwe, ponieważ książka została udostępniona innemu organowi.
Czynności kontrolne co do zasady odbywają się w obecności przedsiębiorcy lub osoby przez niego upoważnionej. Przepisy przewidują jednak wyjątki od tej zasady. Kontrolujący zasadniczo okazują legitymację służbową i doręczają upoważnienie, z uwzględnieniem przypadków, w których przepisy odrębne pozwalają rozpocząć czynności po okazaniu legitymacji.
Czy można zakwestionować sposób prowadzenia kontroli?
Prawo przedsiębiorców przewiduje sprzeciw wobec podjęcia i wykonywania czynności z naruszeniem wskazanych w ustawie przepisów, na przykład dotyczących zawiadomienia, upoważnienia lub limitu czasu. Sprzeciw wymaga uzasadnienia i jest wnoszony na piśmie do organu, którego czynności dotyczą; o jego wniesieniu zawiadamia się również na piśmie kontrolującego.
Co do zasady termin wynosi trzy dni robocze od wszczęcia kontroli albo od wystąpienia przesłanki do wniesienia sprzeciwu. Ustawa określa skutki jego wniesienia oraz wyjątki od tych skutków. Sprzeciw nie jest równoznaczny z automatycznym zakończeniem kontroli, a jego dopuszczalność zależy od konkretnej podstawy i przebiegu czynności.
Źródła
- Prawo przedsiębiorców — tekst jednolity, Dz.U. z 2026 r. poz. 1484
- Portal Gov.pl — informacje o zmianach dotyczących kontroli przedsiębiorców
Materiał ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej, księgowej ani finansowej. Przepisy, terminy i obowiązki mogą zależeć od indywidualnej sytuacji firmy oraz aktualnego stanu prawnego. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości należy skonsultować się z odpowiednio wykwalifikowanym prawnikiem, doradcą podatkowym, księgową, księgowym lub biurem rachunkowym.
