Przedsiębiorca wpisany do CEIDG, który naruszy przepisy związane z działalnością w pierwszych 12 miesiącach jej prowadzenia, może w określonych sytuacjach uniknąć mandatu albo administracyjnej kary pieniężnej, jeśli usunie naruszenie i jego skutki. Tak zwane prawo do błędu ma jednak ustawowe warunki i wyjątki: nie obejmuje każdej sankcji ani każdego przedsiębiorcy. Rozwiązanie obowiązuje od 1 stycznia 2020 r. i nie jest nowym uprawnieniem wprowadzonym w 2026 r.
Na czym polega prawo do błędu?
Mechanizm opisany w art. 21a Prawa przedsiębiorców dotyczy sytuacji, w której właściwy organ wszczyna wobec przedsiębiorcy postępowanie mandatowe albo postępowanie w sprawie nałożenia lub wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za naruszenie przepisów związanych z wykonywaną działalnością.
Jeżeli spełnione są warunki ustawowe, przed zastosowaniem wskazanej sankcji organ wzywa przedsiębiorcę, w drodze postanowienia, do usunięcia stwierdzonego naruszenia oraz jego skutków, jeśli wystąpiły. Organ wyznacza termin na wykonanie wezwania. Chodzi więc o możliwość doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem, a nie o zwolnienie z obowiązujących przepisów.
W postępowaniu mandatowym ustawa przewiduje również możliwość odebrania przez funkcjonariusza, inspektora lub przedstawiciela organu pisemnego oświadczenia przedsiębiorcy. W takim oświadczeniu przedsiębiorca zobowiązuje się do usunięcia naruszeń i ich ewentualnych skutków w wyznaczonym terminie.
Kogo obejmuje ochrona?
Przepis odnosi się do przedsiębiorcy wpisanego do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Obejmuje naruszenia związane z wykonywaną działalnością, które wystąpiły w okresie 12 miesięcy od jej podjęcia po raz pierwszy. Ustawa uwzględnia także ponowne podjęcie działalności po upływie co najmniej 36 miesięcy od jej ostatniego zawieszenia lub zakończenia.
Istotna jest zatem zarówno data podjęcia działalności, jak i wcześniejsza historia jej prowadzenia. Sam fakt ponownego rozpoczęcia firmy nie oznacza, że każdy powracający przedsiębiorca spełnia warunek ustawowy. Dla zastosowania mechanizmu znaczenie ma również czas, w którym doszło do naruszenia, oraz rodzaj prowadzonego postępowania.
Art. 21a wskazuje przedsiębiorców wpisanych do CEIDG; nie ustanawia takiej samej ochrony dla wszystkich podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Sama niewielka skala firmy nie zastępuje warunku wpisu do tej ewidencji.
Co następuje po usunięciu naruszenia?
W postępowaniu dotyczącym administracyjnej kary pieniężnej, po wykonaniu wezwania w wyznaczonym terminie, właściwy organ odstępuje w drodze decyzji od nałożenia lub wymierzenia kary i poprzestaje na pouczeniu. W przypadku postępowania mandatowego ustawa przewiduje niepodleganie karze za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe stanowiące stwierdzone naruszenie, gdy spełnione są określone w niej warunki.
Znaczenie ma usunięcie nie tylko samej nieprawidłowości, lecz także jej skutków, jeżeli wystąpiły. Zakres potrzebnych czynności zależy od tego, co stwierdził organ w konkretnej sprawie. Nie każdą sytuację da się sprowadzić do poprawienia jednego dokumentu lub złożenia jednego wyjaśnienia.
Ustawa reguluje również sytuację, w której przedsiębiorca dobrowolnie usunął naruszenie oraz jego skutki jeszcze przed wezwaniem organu i powiadomił organ o ich usunięciu. Także tutaj znaczenie mają warunki określone w przepisie, w tym czas usunięcia nieprawidłowości.
Kiedy prawo do błędu nie działa?
Ochrona nie ma charakteru bezwarunkowego. Wśród ustawowych ograniczeń znajdują się przypadki ponownego naruszenia przepisów oraz naruszenia rażącego lub takiego, którego albo którego skutków nie można usunąć. Ustawa przewiduje też inne wyłączenia, między innymi związane z obowiązkami wynikającymi z przepisów unijnych lub umów międzynarodowych oraz z wykonywaniem działalności bez wymaganej zgody, zezwolenia lub pozwolenia.
W praktyce trzeba więc odróżnić trzy kwestie: czy przedsiębiorca mieści się w grupie wskazanej w przepisie, czy dane postępowanie dotyczy rodzaju sankcji objętej mechanizmem oraz czy nie zachodzi ustawowy wyjątek. Spełnienie tylko jednego z tych warunków nie przesądza o wyniku sprawy.
Prawo do błędu nie oznacza również, że przedsiębiorca może prowadzić działalność wymagającą odrębnego uprawnienia wyłącznie na podstawie wpisu do CEIDG. Obowiązek uzyskania wymaganego zezwolenia lub spełnienia innych warunków wynika z przepisów właściwych dla danej działalności.
Czy prawo do błędu usuwa zaległość podatkową?
Nie. Mechanizm z Prawa przedsiębiorców dotyczy określonej reakcji na naruszenie: mandatu karnego albo administracyjnej kary pieniężnej. Nie jest ogólnym umorzeniem podatku, składek czy innych należności.
Ministerstwo Rozwoju i Technologii wskazuje, że po kontroli podatkowej korekta deklaracji może wiązać się z koniecznością zapłaty zaległego podatku wraz z odsetkami. Kwestia korekty rozliczenia jest odrębna od oceny, czy w konkretnym postępowaniu znajduje zastosowanie prawo do błędu.
Najczęstsze pytania
Czy organ zawsze ograniczy się do pouczenia?
Nie. Pouczenie jest jednym z przewidzianych ustawą skutków zastosowania mechanizmu, ale jego zastosowanie zależy od spełnienia warunków i braku wyłączeń. Samo prowadzenie firmy krócej niż rok nie przesądza o sposobie zakończenia każdego postępowania.
Czy prawo do błędu dotyczy tylko pomyłek w pierwszym miesiącu działalności?
Nie. Ustawowy okres odnosi się do 12 miesięcy od podjęcia działalności na warunkach opisanych w art. 21a. Nie oznacza to jednak, że po upływie tego okresu przedsiębiorca automatycznie traci możliwość rozpatrzenia sprawy dotyczącej naruszenia, do którego doszło w okresie wskazanym w przepisie.
Czy wcześniejsze zawieszenie firmy ma znaczenie?
Tak. Przy ponownym podjęciu działalności ustawa odwołuje się do upływu co najmniej 36 miesięcy od dnia jej ostatniego zawieszenia lub zakończenia. Ocena wymaga ustalenia rzeczywistych dat związanych z wcześniejszą i ponownie podjętą działalnością.
Czy usunięcie błędu przed kontaktem z urzędem ma znaczenie?
Może mieć. Ustawa opisuje dobrowolne usunięcie naruszenia i jego skutków przed wezwaniem oraz powiadomienie o tym organu. Nie znosi przy tym pozostałych warunków i wyjątków przewidzianych dla prawa do błędu.
Źródła
- Prawo przedsiębiorców – tekst jednolity, Dz.U. z 2026 r. poz. 1484, art. 21a
- Ministerstwo Rozwoju i Technologii – wyjaśnienia dotyczące prawa do błędu
- Ministerstwo Rozwoju i Technologii – informacja o wprowadzeniu prawa do błędu
Materiał ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej, księgowej ani finansowej. Przepisy, terminy i obowiązki mogą zależeć od indywidualnej sytuacji firmy oraz aktualnego stanu prawnego. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości należy skonsultować się z odpowiednio wykwalifikowanym prawnikiem, doradcą podatkowym, księgową, księgowym lub biurem rachunkowym.
