Administrator danych zgłasza naruszenie właściwemu organowi nadzorczemu bez zbędnej zwłoki, w miarę możliwości nie później niż 72 godziny po jego stwierdzeniu, chyba że jest mało prawdopodobne, by zdarzenie powodowało ryzyko naruszenia praw lub wolności osób fizycznych. Gdy naruszenie może powodować wysokie ryzyko dla tych osób, administrator co do zasady zawiadamia również je same. Obowiązki te wynikają z RODO i mogą dotyczyć także małej firmy lub przedsiębiorcy prowadzącego jednoosobową działalność.
Co jest naruszeniem ochrony danych osobowych?
Naruszenie ochrony danych osobowych to naruszenie bezpieczeństwa prowadzące do przypadkowego lub niezgodnego z prawem zniszczenia, utraty, zmodyfikowania, nieuprawnionego ujawnienia danych osobowych albo nieuprawnionego dostępu do nich. Dane osobowe to informacje dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej.
W małej firmie zdarzenie może dotyczyć na przykład wysłania wiadomości z danymi klienta do niewłaściwego odbiorcy, utraty niezabezpieczonego nośnika z dokumentami pracowniczymi albo uzyskania nieuprawnionego dostępu do systemu zawierającego dane zamawiających. Naruszenie może też polegać na utracie dostępności danych, a nie tylko na ich ujawnieniu.
Nie każdy problem techniczny automatycznie oznacza jednak naruszenie ochrony danych osobowych. Znaczenie ma to, czy zdarzenie rzeczywiście dotyczyło danych osobowych i doprowadziło do skutku objętego definicją naruszenia. Samo podejrzenie wymaga ustalenia okoliczności; nie należy utożsamiać go z potwierdzonym zakresem incydentu.
Kto odpowiada za ocenę i zgłoszenie?
RODO rozróżnia administratora i podmiot przetwarzający. Administratorem jest podmiot, który samodzielnie lub wspólnie z innymi ustala cele i sposoby przetwarzania danych. Podmiot przetwarzający przetwarza dane osobowe w imieniu administratora. O tym, jaka rola przypada danej firmie, decydują rzeczywiste okoliczności przetwarzania.
Jeżeli podmiot przetwarzający stwierdzi naruszenie, zgłasza je administratorowi bez zbędnej zwłoki. Administrator ocenia natomiast, czy naruszenie podlega zgłoszeniu właściwemu organowi nadzorczemu i czy konieczne jest zawiadomienie osób, których dane dotyczą. W Polsce organem nadzorczym jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych; przy przetwarzaniu transgranicznym właściwość organu wymaga odrębnej oceny.
Przykładowo firma korzystająca z zewnętrznego dostawcy obsługującego dane klientów może być administratorem tych danych, a dostawca podmiotem przetwarzającym. Nie oznacza to jednak, że każda relacja między dwiema firmami ma taki charakter. Odpowiedzialność za zgłoszenie należy rozpatrywać z uwzględnieniem roli poszczególnych podmiotów.
Kiedy naruszenie zgłasza się do UODO?
Właściwemu organowi zgłasza się naruszenie, chyba że jest mało prawdopodobne, aby skutkowało ono ryzykiem naruszenia praw lub wolności osób fizycznych. Ocena dotyczy możliwych następstw dla tych osób, a nie wyłącznie strat przedsiębiorstwa lub liczby ujawnionych rekordów.
W zależności od okoliczności skutkiem może być na przykład utrata kontroli nad danymi, podszycie się pod daną osobę, strata finansowa czy naruszenie jej dobrego imienia. Przy ocenie znaczenie mają między innymi rodzaj i zakres danych, charakter zdarzenia, możliwość ustalenia tożsamości osób oraz prawdopodobieństwo i powaga potencjalnych konsekwencji.
Takie samo zdarzenie techniczne może prowadzić do odmiennej oceny w różnych okolicznościach. Utrata nośnika skutecznie zabezpieczonego przed odczytem przez osoby nieuprawnione nie musi oznaczać takiego samego ryzyka jak utrata nośnika, na którym dane były dostępne bez zabezpieczenia. Nie wystarcza jednak samo ogólne stwierdzenie, że dane były zabezpieczone: znaczenie ma skuteczność środków zastosowanych do danych objętych naruszeniem.
Od kiedy biegną 72 godziny?
Termin wskazany w art. 33 RODO odnosi się do stwierdzenia naruszenia, a nie automatycznie do chwili, w której doszło do zdarzenia. Według wytycznych Europejskiej Rady Ochrony Danych administrator stwierdza naruszenie, gdy uzyska dostateczną pewność, że incydent bezpieczeństwa doprowadził do naruszenia ochrony danych osobowych. Dokładny moment zależy od okoliczności.
Przepis wymaga zgłoszenia bez zbędnej zwłoki. Określenie „w miarę możliwości nie później niż 72 godziny” nie oznacza więc, że z każdym zgłoszeniem można czekać do końca tego okresu. Jeżeli zgłoszenie następuje po upływie 72 godzin, należy dołączyć wyjaśnienie przyczyn opóźnienia.
Administrator nie zawsze od razu zna wszystkie szczegóły. RODO dopuszcza sukcesywne przekazywanie informacji bez dalszej zbędnej zwłoki, jeżeli nie da się ich udzielić w tym samym czasie. Przepisy pozwalają też, w miarę możliwości, podać przybliżoną liczbę osób i wpisów danych, których dotyczy naruszenie.
Jakie informacje obejmuje zgłoszenie?
Zgodnie z art. 33 ust. 3 RODO zgłoszenie obejmuje co najmniej:
- opis charakteru naruszenia, w tym w miarę możliwości kategorie i przybliżoną liczbę osób oraz wpisów danych, których dotyczy;
- dane kontaktowe inspektora ochrony danych albo innego punktu kontaktowego, od którego można uzyskać więcej informacji;
- opis możliwych konsekwencji naruszenia;
- opis zastosowanych lub proponowanych środków zaradczych, w tym, gdy to właściwe, środków ograniczających możliwe negatywne skutki.
Opis powinien pozwalać organowi zrozumieć, co się wydarzyło i jakie mogą być następstwa dla osób fizycznych. Jeżeli część informacji nie jest jeszcze dostępna, możliwe jest ich późniejsze uzupełnienie na zasadach określonych w rozporządzeniu.
Kiedy trzeba powiadomić klientów lub inne osoby?
Próg zawiadomienia osób jest inny niż próg zgłoszenia organowi. Jeżeli naruszenie może powodować wysokie ryzyko naruszenia praw lub wolności osób fizycznych, administrator bez zbędnej zwłoki zawiadamia osoby, których dane dotyczą. Mogą to być klienci, pracownicy lub inne osoby, zależnie od zbioru objętego zdarzeniem.
Zawiadomienie ma jasnym i prostym językiem opisywać charakter naruszenia. Powinno też zawierać co najmniej dane kontaktowe odpowiedniego punktu, opis możliwych konsekwencji oraz zastosowanych lub proponowanych środków zaradczych. Celem jest przekazanie osobom informacji o zdarzeniu, które może ich dotyczyć.
RODO przewiduje wyjątki od obowiązku indywidualnego zawiadomienia. Dotyczą one między innymi sytuacji, w której zastosowano odpowiednie środki uniemożliwiające nieuprawnionym odczyt danych, albo późniejsze działania wyeliminowały prawdopodobieństwo wysokiego ryzyka. Jeżeli indywidualne zawiadomienie wymagałoby niewspółmiernie dużego wysiłku, rozporządzenie przewiduje komunikat publiczny lub podobny, równie skuteczny sposób poinformowania. Organ nadzorczy może również zażądać zawiadomienia osób.
Dokumentowanie naruszenia i różne poziomy obowiązków
Administrator dokumentuje wszystkie naruszenia ochrony danych osobowych, również te, których nie zgłosił organowi. Dokumentacja obejmuje okoliczności zdarzenia, jego skutki i podjęte działania zaradcze; ma umożliwiać organowi sprawdzenie przestrzegania art. 33 RODO.
W praktyce są to trzy odrębne kwestie: ustalenie i udokumentowanie naruszenia, ocena obowiązku zgłoszenia organowi oraz ocena obowiązku zawiadomienia osób. Brak obowiązku zgłoszenia do organu nie oznacza braku obowiązku dokumentowania zdarzenia. Z kolei zgłoszenie do organu nie oznacza automatycznie, że w każdym przypadku powstaje obowiązek zawiadomienia wszystkich osób.
Źródła
- RODO – rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, w szczególności art. 33 i 34
- UODO: Obowiązki administratorów związane z naruszeniami ochrony danych osobowych
- Europejska Rada Ochrony Danych: wytyczne 9/2022 dotyczące zgłaszania naruszenia ochrony danych osobowych
Materiał ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej, księgowej ani finansowej. Przepisy, terminy i obowiązki mogą zależeć od indywidualnej sytuacji firmy oraz aktualnego stanu prawnego. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości należy skonsultować się z odpowiednio wykwalifikowanym prawnikiem, doradcą podatkowym, księgową, księgowym lub biurem rachunkowym.
